Prostat Nedir?

Prostat, toplumdaki yaygın kanının aksine bir hastalık değil, erkeklerde mesanenin hemen altında yer alan ve idrar kanalını çevreleyen bir bezdir. Temel görevi, meniyi oluşturan sıvının bir kısmını üretmektir. Prostatın idrar kanalıyla çok yakın ilişkisi olduğu için, prostatta gelişen değişiklikler idrar yapma düzenini etkileyebilir. Bu nedenle prostatla ilgili yakınmalar denildiğinde çoğu kişi idrar akımında zayıflama, gece sık idrara kalkma, idrara başlamakta zorlanma veya idrarı tam boşaltamama hissi gibi şikayetleri tarif eder. Prostat tek bir hastalık değildir; prostat büyümesi, iltihap, kanser veya farklı durumlar benzer belirtiler oluşturabilir. Bu yüzden değerlendirmede, şikayetin biçimi ve süresi kadar eşlik eden bulgular da önem taşır.

Prostat Hastalıklarının Belirtileri

Prostat hastalıklarının belirtileri çoğu zaman idrar yapma düzenindeki değişimlerle fark edilir; ancak her belirti aynı hastalığı göstermez. Genellikle iki belirti grubu öne çıkar: idrar akımının yavaşlamasıyla ilgili yakınmalar ve yanma-ağrı gibi irritasyon yakınmaları. İdrar akımının zayıflaması, idrara başlamak için bekleme, kesik kesik işeme, işeme süresinin uzaması ve idrarı tam boşaltamama hissi daha çok iyi huylu prostat büyümesi ile birlikte görülür. Yanma, ağrı, kasık-perine rahatsızlığı ve bazen ateş-kırgınlık ekleniyorsa prostat iltihabı olasılığı daha fazla düşünülür. Prostat kanseri ise erken dönemde belirti vermeyebilir; belirti olduğunda görülen idrar şikayetleri büyüme ile karışabildiği için tek başına belirtiyle ayrım yapılmaz.

• İyi huylu prostat büyümesi (BPH): Daha çok idrar akımında zayıflama, idrara başlamakta zorlanma, kesik kesik işeme, işeme süresinin uzaması ve idrarı tam boşaltamama hissi ile tarif edilir. Gece sık idrara kalkma ve idrar sonrası damlama da sık eşlik eder.
• Prostat iltihabı (prostatit): İdrar yaparken yanma, kasık-perine bölgesinde rahatsızlık, idrar yaparken ağrı ve bazı kişilerde ateş gibi bulgular görülebilir. Sık idrara çıkma ve ani sıkışma hissi de sürece eklenebilir.
• Prostat kanseri: Erken dönemde belirti olmayabilir; belirti olduğunda idrar yapma düzeninde değişim görülebilir ancak büyüme belirtilerine benzer olduğu için tek başına ayırt edici değildir. İleri evre kanserlerde kemik ya da başka organların tutulumuna bağlı kemik ağrısı, idrarda kanama, ödem ve genel durum bozukluğu gibi belirtiler görülebilir.
• Mesane kaynaklı durumlar: Aşırı aktif mesane gibi durumlarda akım zayıflığından çok ani sıkışma hissi, sık idrara çıkma ve tuvalete yetişme kaygısı ön plandadır.
• İdrar yolu enfeksiyonu: İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, kötü koku veya idrarın bulanık görünmesi gibi bulgular daha belirgin olabilir; prostat yakınmasıyla karışabilir.

İdrarda kan, yüksek ateş-titreme, şiddetli ağrı veya idrar yapamama gibi bulgular varsa beklemeden değerlendirme gerekir.

Prostat Hastalıklarının Sebebi Nedir?

Prostat, erkeklerde doğuştan var olan normal bir bezdir; bu nedenle prostat neden olur sorusu genellikle prostatla ilgili sorunların nedenlerini ifade eder. Prostat hastalıkları temelde üç grupta düşünülür: iyi huylu prostat büyümesi, prostatit ve prostat kanseri. Her birinin gelişim nedeni farklıdır ve aynı belirtiyi verebilmeleri tanı sürecinde ayırıcı değerlendirmeyi önemli hale getirir.

İyi huylu prostat büyümesi (BPH): BPH çoğu zaman yaşla birlikte prostat dokusunda gelişen büyümeye bağlıdır. Genetik faktörler bu hastalığın gelişmesinde rol oynar. Hormon dengesindeki yaşa bağlı değişimler ve prostat dokusunun zamanla hacim kazanması, idrar kanalının çevresinde daralmaya zemin hazırlayabilir. Aile öyküsü, kilo artışı ve hareketsizlik gibi faktörler bazı kişilerde şikayetleri belirginleştirebilir. BPH’de temel mekanizma, prostatın büyümesiyle idrar akımının zorlanmasıdır.

Prostatit: Prostatit, prostat dokusunda iltihap gelişmesidir ve enfeksiyonla ilişkili olabileceği gibi enfeksiyon dışı iltihap mekanizmalarıyla da görülebilir. Enfeksiyon kaynaklı prostatitte mikroorganizmalar rol oynar ve bazı kişilerde idrar yolu enfeksiyonu öyküsü eşlik edebilir. Enfeksiyon dışı prostatitte ise pelvik bölgede hassasiyet, kas gerginliği, uzun süre oturma, stres ve bazı tetikleyicilerle şikayetlerin artması görülebilir. Bu grupta neden tek bir etkene indirgenmez.

Prostat kanseri: Prostat kanseri için tek bir neden yoktur; risk oluşturan faktörler üzerinden değerlendirilir. Yaşın ilerlemesi ve aile öyküsü bilinen risk başlıkları arasındadır. Genetik yatkınlık, yaşam alışkanlıkları ve bazı çevresel faktörler riskle ilişkilendirilebilir; ancak bu ilişki kişiden kişiye değişebilir. Bu nedenle prostat kanserinde neden yerine risk kavramı daha doğru bir çerçeve sunar.

Prostat hastalıklarının nedenleri birbirinden farklıdır. Aynı idrar şikayetleri farklı prostat sorunlarında veya prostat dışı durumlarda da görülebileceği için, değerlendirme şikayetlerin bütünü ve muayene-test sonuçlarıyla birlikte yapılır.

Prostat İlaçları

Prostat ilaçları, prostatla ilişkili idrar şikayetlerini azaltmaya ve idrar akımını daha rahat hale getirmeye yardımcı olabilecek tedavi seçeneklerini ifade eder. Bu ilaçlar, genellikle iyi huylu prostat büyümesi ile birlikte görülen yakınmalar için kullanılır. Amaç, idrara başlamakta zorlanma, kesik kesik idrar yapma, gece sık idrara kalkma ve idrarı tam boşaltamama hissi gibi şikayetlerin kontrol altına alınmasına destek olmaktır. Hangi ilacın uygun olduğu; şikayetlerin düzeyi, kişinin yaşı, eşlik eden hastalıkları ve olası yan etki riski dikkate alınarak belirlenir.

Prostat ilaçları temelde iki ana hedefe yönelik planlanır. Bir grup ilaç, yani alfa blokerler, idrar kanalının çevresindeki kas dokusunu gevşeterek idrarın daha rahat akmasına yardımcı olmayı amaçlar. Diğer bir grup olan 5-alfa-redüktaz inhibitörleri ise prostat dokusunun zaman içindeki büyüme davranışını etkileyerek şikayetlerin ilerlemesini yavaşlatmayı hedefleyebilir. Son yıllarda, erkeklerde sertleşme bozukluğu için kullanılan ilaçların, yani PDE-5 inhibitörlerinin de düşük dozlarda prostata bağlı şikayetlere iyi geldiği bilimsel olarak gösterilmiştir. Bazı kişilerde bu yaklaşımlar birlikte değerlendirilebilir. İlaç seçimi yapılırken kişinin tansiyon düzeni, kullandığı diğer ilaçlar ve günlük yaşamı etkileyen yan etkiler açısından takip planı oluşturulur.

Burada önemli nokta, prostat ilaçlarının rastgele başlanmamasıdır. Prostat kaynaklı olduğu düşünülen şikayetler bazen enfeksiyon, taş veya mesane hassasiyeti gibi başka nedenlerle de ortaya çıkabilir. Bu nedenle değerlendirme sonrası plan yapılan ilaç tedavisi, hem daha güvenli hem de daha hedefe yönelik olur. İlaç kullanımı sırasında şikayetlerde belirgin artış, idrar yapamama, idrarda kan veya şiddetli ağrı gibi bulgular olursa yeniden değerlendirme gerekir.

Prostat Ameliyatı

Prostat ameliyatı, prostatla ilişkili idrar şikayetlerinin ilaç tedavisiyle yeterince kontrol altına alınamadığı veya idrar akışının belirgin şekilde bozulduğu durumlarda değerlendirilen bir tedavi seçeneğidir. Amaç, idrar kanalını baskılayan prostat dokusunun etkisini azaltmak ve idrarın daha rahat akmasını sağlamaktır. Prostat ameliyatı denildiğinde tek bir yöntem kastedilmez; uygulanacak yaklaşım prostatın büyüklüğü, kişinin şikayet düzeyi ve eşlik eden durumlara göre planlanır. 

Prostat büyümesi olan erkeklerde ameliyat kararı almadan önce dikkatli değerlendirme gerekir. Ameliyat gerekliliği genellikle iki şekilde ifade edilir: Birincisi, ameliyat olmasının hasta açısından daha iyi olacağının düşünülmesidir. Örneğin uzun süredir ilaç kullanan fakat ilaçtan eskisi kadar fayda görmeyen hastalarda bu seçenek gündeme gelebilir. İkincisi ise kesin ameliyat gerektiren durumlardır.

Kesin ameliyat gerektirebilen durumlar şunlardır:

• İdrar yapamama
• Mesaneye sonda takılmak zorunda kalınması
• Mesanede taş olması
• Mesane ve böbrek fonksiyonlarında bozulma başlaması
• İdrar yaptıktan sonra yüksek miktarda, örneğin 300 ml üzerinde idrar kalması
• Sık tekrarlayan enfeksiyon olması
• Sık tekrarlayan kanama görülmesi

Prostat ameliyatı sonrası süreç kişiye göre değişebilir. İlk dönemde idrar yapma düzeni yeniden otururken geçici yakınmalar görülebilir. Takipte, idrar akımının seyri ve boşaltımın rahatlaması değerlendirilir.

Prostat Kanseri Nedir?

Prostat kanseri, prostat bezindeki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen kanser türüdür. Bu hücre çoğalması zaman içinde prostat dokusu içinde odak oluşturabilir ve bazı durumlarda çevre dokulara yayılım potansiyeli taşıyabilir. Ancak her prostat kanseri aynı hızda ilerlemez; bazı durumlarda yavaş seyir görülürken, bazı durumlarda daha yakın takip ve tedavi planı gerekebilir. Bu nedenle prostat kanseri, tek tip bir gidişatı olan bir hastalık gibi değerlendirilmez.

Prostat kanseri çoğu zaman erken dönemde belirti vermeyebilir. Bu yüzden tanı, genellikle belirtilerden çok değerlendirme sürecindeki bulgularla netleşir. Riskin yaşla birlikte artması ve aile öyküsü gibi faktörlerin etkili olabilmesi nedeniyle, kişiye uygun izlem planı önem taşır. Prostat kanseri şüphesi olduğunda amaç, tanıyı netleştirmek ve hastalığın özelliklerine göre kişiye uygun yaklaşımı belirlemektir.

Prostat Kanseri Belirtileri

Prostat kanseri belirtileri, erken dönemde hiç ortaya çıkmayabilir. Bu nedenle birçok kişide tanı, şikayet başlamadan yapılan değerlendirmeler sırasında gündeme gelebilir. Belirti görüldüğünde ise çoğu zaman idrar yapma düzenindeki değişimler ön plana çıkar; ancak bu değişimler iyi huylu prostat büyümesi ile benzer olabildiği için tek başına belirtiyle ayırt etmek doğru olmaz. Bu noktada belirtiyi kesin işaret gibi yorumlamak yerine, değerlendirmeyi doğru zamanda planlamak daha önemlidir. Görülebilecek belirtiler şunlar olabilir:

• İdrar akımında zayıflama veya kesintili işeme
• İdrara başlamakta zorlanma, işeme süresinin uzaması
• Gece sık idrara kalkma
• İdrarı tam boşaltamama hissi
• İdrarda kan görülmesi
• Kasık veya bel bölgesinde uzun süredir devam eden ağrı

Bu şikayetlerin varlığı, prostat kanseri olduğu anlamına gelmez; ancak özellikle yeni başlamışsa, artış eğilimindeyse veya idrarda kan gibi bulgular eşlik ediyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Günümüzde prostat kanseri teşhisinde belirtilerden ziyade tarama ve check-up gibi muayenelerde kanda bakılan PSA yani Prostat Spesifik Antijen düzeyi önem taşır. Bu testlerde yüksek PSA düzeyi saptanan hastalara prostat MR ve prostat biyopsisi gibi ileri yöntemlerle inceleme yapılır.

TUR-P Prostat Ameliyatı hakkında bilgi almak için tıklayınız.

Prostat Hakkında Sıkça Sorulan Sorular